VOCs รอบตัวเราเกิดจากอะไร? รู้จักแหล่งกำเนิดสาร VOCs ในชีวิตประจำวัน

ก่อนอื่นเรามารู้จัก สารประกอบอินทรีย์ระเหยง่าย (Volatile Organic Compounds: VOCs) คืออะไร  คือกลุ่มสารเคมีที่มีจุดเดือดต่ำ ระเหยเป็นไอในอากาศได้ง่ายที่อุณหภูมิห้อง ซึ่งส่งผลต่อคุณภาพอากาศและสุขภาพหากสูดดมเป็นเวลานาน

หากพูดถึง VOCs (Volatile Organic Compounds) หลายคนอาจนึกถึงโรงงานอุตสาหกรรม ห้องปฏิบัติการ หรือพื้นที่ที่มีการใช้สารเคมีเป็นหลัก แต่ในความเป็นจริงแล้ว VOCs สามารถพบได้ใกล้ตัวเราในชีวิตประจำวัน และเกิดขึ้นได้จากทั้งผลิตภัณฑ์ภายในบ้าน กิจกรรมต่าง ๆ รวมถึงแหล่งกำเนิดจากธรรมชาติ

VOCs คือกลุ่มของ สารประกอบอินทรีย์ที่สามารถระเหยเข้าสู่อากาศได้ง่าย โดยสารแต่ละชนิดมีคุณสมบัติและระดับความเป็นอันตรายแตกต่างกัน การทำความเข้าใจว่า VOCs มาจากไหน จึงเป็นเรื่องสำคัญสำหรับการดูแลคุณภาพอากาศภายในบ้านและสภาพแวดล้อมที่เราใช้ชีวิตอยู่เป็นประจำ ไม่ว่าเป็น ผลิตภัณฑ์ทำความสะอาด ผลิตภัณฑ์ฆ่าเชื้อบางชนิด น้ำหอมและผลิตภัณฑ์ดูแลร่างกาย สเปรย์กำจัดแมลง  ธูป เทียน และการเผาไหม้ สิ่งเหล่านี้ที่พบได้ในชีวิตประจำวันอาจมีสารที่ระเหยเข้าสู่อากาศได้ โดยเฉพาะในพื้นที่ปิด ควันบุหรี่ ควันบุหรี่เป็นแหล่งของสารเคมีจำนวนมาก น้ำมันเชื้อเพลิงและไอเสียรถยนต์ นอกบ้าน แหล่ง VOCs ที่พบได้บ่อยคือไอระเหยจากน้ำมันเชื้อเพลิงและไอเสียจากยานพาหนะ หรือแม้ว่าการทำอาหาร หลายคนอาจไม่ทราบว่า การทำอาหารก็สามารถทำให้เกิดสารอินทรีย์ระเหยบางชนิดได้ โดยเฉพาะการทอด ผัด หรือปรุงอาหารด้วยอุณหภูมิสูงมากๆ และนอกจากนี้ แหล่งกำเนิดจากธรรมชาติ VOCs ไม่ได้เกิดจากกิจกรรมของมนุษย์เท่านั้น แต่ยังสามารถเกิดขึ้นตามธรรมชาติได้ เช่น พืช และ ต้นไม้บางชนิดสามารถปล่อยสารอินทรีย์ระเหยที่เรียกว่า Biogenic VOCs ออกมาในอากาศ

ดังนั้นคำว่า VOCs จึงไม่ได้หมายถึง “สารพิษจากโรงงาน” เพียงอย่างเดียว แต่เป็นคำที่ใช้เรียกสารอินทรีย์ระเหยง่ายหลากหลายชนิดจากทั้งแหล่งกำเนิดตามธรรมชาติและกิจกรรมของมนุษย์

ทำไมเราจึงควรสนใจ VOCs?

การสัมผัส VOCS ขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย เช่น ชนิดของสาร ความเข้มข้น ระยะเวลาที่สัมผัส และลักษณะของพื้นที่ โดยเฉพาะสถานที่ที่มีการใช้สารเคมีจำนวนมากหรือพื้นที่ปิดที่มีการระบายอากาศไม่เพียงพอ การรู้แหล่งกำเนิด VOCs และการตรวจติดตามคุณภาพอากาศจึงเป็นหนึ่งในแนวทางที่ช่วยให้สามารถระบุแหล่งกำเนิดและประเมินสภาพแวดล้อมได้อย่างเหมาะสม

การป้องกันและลดสาร VOCs ในบ้าน

- เลือกใช้ผลิตภัณฑ์ปลอดภัย: เลือกสินค้าที่มีฉลากรับรอง Low-VOCs หรือ Zero-VOCs (เช่น สีทาบ้าน น้ำยาทำความสะอาด หรือกาว)
- เน้นการระบายอากาศ: เปิดประตูและหน้าต่างให้อากาศถ่ายเทสม่ำเสมอ เพื่อลดการสะสมของสารเคมีในบ้าน
- ใช้เครื่องมือวัดค่า: หากกังวลเรื่องคุณภาพอากาศ สามารถใช้ เครื่องวัดปริมาณ VOCs เพื่อเช็กระดับสารระเหยได้อย่างแม่นยำ 

รู้ทัน "VOCs" ภัยเงียบในบ้าน กับสัญญาณเตือนสุขภาพที่คุณไม่ควรมองข้าม

สารประกอบอินทรีย์ระเหยง่าย (VOCs) ในปริมาณที่มากเกินไป เมื่อสะสมในร่างกาย จะเริ่มส่งสัญญาณเตือนตั้งแต่ระดับเฉียบพลันไปจนถึงเรื้อรัง ดังนี้

สัญญาณเตือนระยะสั้น (เมื่อได้รับสารในทันทีหรือปริมาณมาก) เมื่ออยู่ในพื้นที่ที่มีสาร VOCs เข้มข้นสูง ร่างกายจะแสดงอาการต่อต้านทันที  แสบจมูก แสบคอ ไอ คัดจมูก หายใจไม่สะดวก หรือรู้สึกแน่นหน้าอก ระคายเคืองตา ตาแดง น้ำตาไหล แสบตา หรือมีผื่นแดงขึ้นตามผิวหนัง ปวดศีรษะ เวียนศีรษะ มึนงง คลื่นไส้ อ่อนเพลีย อาจะหมดสติได้

ผลกระทบระยะยาว (เมื่อสูดดมสะสมเป็นเวลานาน) หากต้องอยู่ในสิ่งแวดล้อมที่มี VOCs ปนเปื้อนเป็นประจำโดยไม่มีการระบายอากาศที่ดี อาจส่งผลเสียร้ายแรงต่อสุขภาพในระยะยาว ทางเดินหายใจเรื้อรัง เสี่ยงต่อการเกิดโรคหอบหืด ภูมิแพ้ หรือภูมิแพ้อากาศกำเริบง่ายขึ้น สาร VOCs บางชนิดจะเข้าไปสะสมและทำลายการทำงานของตับ ไต และระบบประสาทส่วนกลาง

รับมืออย่างไรเมื่อร่างกายเริ่มส่งสัญญาณเตือน?

หากคุณหรือคนในครอบครัวเริ่มมีอาการข้างต้นเมื่ออยู่ในพื้นที่ปิดควร ออกจากพื้นที่ทันที หรือเดินออกไปสูดอากาศบริสุทธิ์ภายนอกอาคารเพื่อให้อาการทุเลา เพิ่มการระบายอากาศ เปิดประตูและหน้าต่าง เพื่อให้อากาศหมุนเวียนและระบายไอเคมีออกไป ตรวจสอบของใช้รอบตัว เลือกใช้ผลิตภัณฑ์ที่มีมาตรฐาน Low-VOCs หรือ Zero-VOCs และหลีกเลี่ยงการจุดเทียนหอม/สเปรย์ฉีดอากาศในห้องปิด

อาการระคายเคืองเล็กๆ น้อยๆ ในวันนี้ อาจเป็นจุดเริ่มต้นของปัญหาสุขภาพใหญ่ในวันหน้า การหมั่นสังเกตสัญญาณเตือนจากร่างกายและดูแลอากาศในบ้านให้ถ่ายเทอยู่เสมอ จึงเป็นสิ่งสำคัญที่เราไม่ควรมองข้ามนะคะ

และนอกจากจะมีรอบๆตัวเราแล้ว ในงานบางประเภทก็มีความเสี่ยงสูงที่จะได้รับสารVOCs โดยตรง และ อาจจะสะสมในระยะยาว

สารประกอบอินทรีย์ระเหยง่าย (Volatile Organic Compounds หรือ VOCs) คือกลุ่มสารเคมีที่เป็นไอระเหยในอากาศได้ง่าย อุณหภูมิปกติ พบได้บ่อยในภาคอุตสาหกรรม งานก่อสร้าง และงานซ่อมบำรุง สารเคมีกลุ่มนี้มีอันตรายสูงเพราะมักซึมเข้าสู่ร่างกายผ่านการหายใจและการสัมผัสทางผิวหนัง ส่งผลให้เกิดอาการแสบตา มึนงง ไปจนถึงการทำลายระบบประสาท ตับ ไต และเพิ่มความเสี่ยงโรคร้ายในระยะยาว

กลุ่มหน้างานและอาชีพที่เกี่ยวข้องโดยตรง ไม่ว่าจะเป็นงานประเภท งานพ่นสีและเคลือบผิว (Painting & Coating) ช่างทาสีอาคาร และ โรงงานเคลือบชิ้นส่วน ที่ต้องใช้สีสูตรน้ำมัน ทินเนอร์ หรือแลคเกอร์ ในงานพิมพ์และบรรจุภัณฑ์ (Printing Industry) ต้องสัมผัสหมึกพิมพ์ น้ำยาล้างบล็อก และตัวทำละลาย (Solvent) หรือ อุตสาหกรรมปิโตรเคมีและโรงกลั่น (Petrochemical & Oil/Gas) โรงงานผลิตเคมีภัณฑ์ที่ต้องทำงานใกล้ชิดสารเบนซีน และไอระเหยน้ำมันเชื้อเพลิง งานทำความสะอาดอุตสาหกรรมและซ่อมบำรุง งานซักแห้งอุตสาหกรรม

แนวทางการปฏิบัติงานเพื่อความปลอดภัย

ใช้อุปกรณ์ป้องกันอันตรายส่วนบุคคล (PPE): หน้ากากกรองสารเคมีชนิดเปลี่ยนไส้กรองได้ (Chemical Respirator) หน้ากากนิรภัยปกป้องดวงตา และถุงมือป้องกันสารเคมีที่ตรงกับชนิดสารที่ใช้ ควรจัดการระบบระบายอากาศ จัดตั้งระบบดูดอากาศไอระเหยเฉพาะจุด (Local Exhaust Ventilation: LEV) และเปิดพื้นที่ปฏิบัติงานให้อากาศถ่ายเทสะดวกตลอดเวลา ควรจัดเก็บปิดฝาภาชนะบรรจุสารเคมีให้สนิททุกครั้งเมื่อไม่ใช้งาน และจัดเก็บในห้องเก็บสารเคมีที่มีระบบระบายอากาศมาตรฐาน ควรมีตรวจวัดปริมาณสารเคมีในอากาศอย่างสม่ำเสมอ และใช้เครื่องตรวจวัดค่า VOCsที่ได้รับมาตรฐานที่เป็นที่ยอมรับระดับสากล ในพื้นที่เสี่ยงเพื่อประเมินความปลอดภัยก่อนและระหว่างปฏิบัติงาน 

ในการปฏิบัติงานที่ต้องเผชิญกับสาร VOCs ซึ่งไม่ควรใช้ความรู้สึกในการรับ ซึ่งสารนี้มีความละเอียดระดับppm อาจจะต้องใช้เครื่องช่วย อย่างเครื่องตรวจวัดสารVOCs ในการวัดหาค่าความเข้มข้น 

และในยุคสมัยนี้มีเทคโนโลยีที่มีการพัฒนามาต่อเนื่อง ทำให้Honeywell ก็ตระหนักถึงของสารVOCs และได้นำเทคโนโลยีอย่างเครื่องตรวจวัดแก๊สแบบพกพา MiniRAE 3000+ เป็นเครื่องมือมาตรฐานระดับสากลที่วิศวกรและเจ้าหน้าที่ความปลอดภัย (จป.) ไว้วางใจ

คลิกที่นี้...คุณสมบัติMiniRAE3000+